HOKO ATU E FONO 'A VAVA'U LAHI
Na’e toe hoko atu foki ‘a e ngaue Fono ‘a e ‘Eiki Kovana Vava’u Sonatane Tu’akinamolahi Taumoepeau Tupou, he uike ua ‘o Siulai, ‘o kamata mei Ta’anea, Ha’akio, Houma, ‘Utungake, Pangaimotu, Makave, Neiafu, Falaleu mo Fungamisi, Talihau, Ha’alaufuli, Mangia, ‘Utui, Okoa, ‘Utulei, Tu’anekivale pea mo Toula. Koe lava leva ia ‘oe ngaahi fono ‘i ‘Uta Vava’u pea toki hoko atu kihe ngaahi motu ‘o Vava’u ‘ihe kaha’u. Na’e fiefia foki ‘ae kainga ‘ihe lava koia kenau femataaki mo ‘enau Kovana mo nau talanoa kihe ngaahi me’a ‘oku vivili kihe ‘enau nofo fakakolo mo fakavahe. Na’e mahino mai ai koe ngaahi me’a lalahi ‘e tolu ‘oku nau fiema’u. Koe vai fakakolo moe fakataautaha, ‘uhila moe hala ki tookanga. Koe me’a mahu’inga ‘aupito kihe fanga ki’i kolo iiki hange ko Mangia mo ‘Utulei ‘ae me’a ange ‘a e Kovana kia kinautolu. Pea neongo ‘enau masiva mo vaivai honau nima ka na’a nau ‘osikiavelenga he tali ‘oe Kau fakahoko Fono, pea nau tukupa mai ai pe, tenau tali pe ha kavenga fakafonua ‘e lelei ai ‘a Vava’u Lahi ‘ihe kaha’u na. Na’e toe fakaofo foki he ngaahi fono ni, ‘a e ‘ikai ha fehu’i ia ‘e taha ‘o kau kihe liliu pule’anga ko’eni ‘oku lolotonga hoko le’olalahi ‘i Tonga Tapu. ‘Aia ko hono mo’oni, ‘oku tokanga pe e kainga Vava’u ia kihe langafonua ma’a Vava’u kae ‘ikai koha holoki fonua ‘aia na’a tau sio kiai he 16/11.
Koe konga hono ua foki eni ‘ae ‘a’ahi fono ‘ae Kovana Vava’u he ngaahi kolo, pea ne fakamatala ange ai pe kihe kainga ‘a e ngaahi langa ‘oku hanga mai mei mu’a ki Vava’u Lahi. Koe mala’e vakapuna ‘oku ‘amanaki ke fakalahi pea koe ‘uhi ‘e toe lalahi ange e ngaahi vaka ‘e to ki Vava’u, ‘oku sio e pule’anga kiha feitu’u ange ‘e taha ke fakalahi pe hiki atu kiai ‘ae mala’e lolotonga. Koe uafu Halaevalu ‘oku ‘iai moe ngaue ke vakai’i hano hiki atu kiai meihe tu’unga lolotonga he ‘e fiema’u ‘ae feitu’u ‘e toe lahi ange hange ko ‘Utulei pe ko Vaipua. Koe ongo matapa lalahi ‘eni ‘e ua ‘e lava ke tupulaki ai ‘ae mo’ui fakapa’anga ‘a Vava’u pea ‘ihe taimi ni kuo pau ke langa fakalahi kinaua pea ke toe lelei ange. Kuo kamata ke langa foki e ngaahi kautaha hotele lalahi ‘o mamani ‘i Taunga, pea ‘oku toe langa foki moe kau pisinisi Vava’u pe ‘a e hotele lahi mo faka’ofo’ofa ‘ihe taulanga Puatalefusi ‘a Tomufa mo Amy Paea pea moe fanga ki’i pisinisi falekai, bar moe sio tofua’a ‘i Vava’u.
‘Oku toe ‘iai foki moe ngaahi pisinisi faka Internet, letio moe TV ‘i Neiafu. Ko hono mo’oni, ‘oku ‘alu hake pe ‘a e fakalakalaka ‘i Vava’u ke tatau moia ‘i Tonga Tapu. ‘Oku tataki mai ‘a e ngaahi langa fakapisinisi ko’eni ‘ehe fakafofonga falealea ‘o Vava’u, Samiu Kuita Vaipulu pea mo Tomufa Paea. Na’e pehe foki ‘e Samiu, ‘oku mole ‘ae taimi mahu’inga hono kainga ‘i Tonga Tapu he lau noa’ia kihe pule’anga. Ka ‘oku tonu kenau ngaue malohi ke langa e fonua kae tuku hono tukuhifo ma’u pe ki lalo. Kapau na’u pehe au peau toe fakapikopiko, ‘e ‘ikai ke ma’u ai ha’aku me’a ‘e taha. Ko Samiu Vaipulu foki ‘oku ne fakafofonga’i ‘a e vakapuna ‘a e kautaha Fisi ‘oku nau fakahoko ‘a e puna ki Vava’u, moe ngaahi pisinisi kehekehe pe. Pea koe milionea Vava’u ia ‘o hange ko Tomufa Paea moe kainga Tonga ‘e ni’ihi ‘oku nau faka’au hake pe kihe tu’umalie lahi ‘aupito. Lolotonga ‘ae potalanoa ‘a e pepa ni mo Samiu ‘i Neiafu he mahina ni, na’e ne pehe ai, ‘oku totonu ke langa’i faka’angataha’i pe ‘a Vava’u ke lava ke mo’ui pe ‘a Vava’u ‘ihe pa’anga Vava’u ‘o ‘ikai toe fai ha fakafalala mai ki Tonga Tapu. Na’e hoko atu ‘a Samiu ‘o pehe ‘oku ‘amanaki ke puna hangatonu mai pe ‘ae ngaahi vakapuna ki Vava’u ‘o ‘ikai toe fou mai ‘i Fua’amotu. Koe ngaahi kautaha vaka tahi foki ‘e ni’ihi kuo nau ‘osi ha’u hangatonu pe kinautolu ki Neiafu pea ma’ama’a ai e ngaahi koloa ‘oku hu ki Vava’u.
Na’e toe ‘ilonga foki ‘ihe ngaahi fono ni ‘a e tokanga moe ‘ofa kainga ‘a e Kovana Vava’u ‘i hono talitali lelei ia ‘e hono kainga. Lolotonga ‘ae fakahoko Fono ‘i ‘Utulei na’e lea ai ‘ae tangata’eiki ‘e taha, ‘o fakahoa ‘ae ‘a’ahi ange ko’eni ‘ae ‘Eiki Kovana ki honau kolo, ha lolo ‘alapasita ‘oku lingi ki ha tahi hou. Ko ha toki fakahoko ange eni ha fono kihe langa fakalakalaka ki ‘Utulei, pea ‘oku nau ongo’i koloa’ia ai, koe faka’osi mai ia ‘a e tangata’eiki ni. Ka na’e fakamatala mai foki kihe pepa ni ‘e Tatafu Moeaki, koe sekelitali ia ‘ae komiti fakalakalaka ‘a Vava’u, koe fokotu’utu’u ia ‘a e Kovana Vava’u, ke fai ha taalanga moe kainga kihe ngaahi fiema’u ‘oku vivili ‘ihe ‘enau nofo. Pea ke fai leva ha ngaue kiai he vavetaha. ‘Ihe taimi tatau pe, ‘e lava ke fakahoko atu ai ‘ehe pule’anga ‘ae ngaahi ngaue moe tokoni ‘e ala ma’u ma’a kinautolu.
‘Oku ‘amanaki foki ke fakahoko ‘a e fakataha fakata’u ‘a e kau Taki ‘oe Pasifiki ki Vava’u ‘i he 16-17 ‘o ‘Akosi pea ‘oku mateteu lahi ‘aupito ‘a e Kainga ‘o ‘Ulukalala kiai. Koe faingamalie foki ia ke fakaha teu ‘a Vava’u ki mamani ‘a hono ngaahi fio kilisitala kuo fakakoloa’i ‘aki ia ‘e natula.
More Pictures of this event here
